AI Omnibus: ne ertelendi, ne kaldı?

AI Omnibus nedir ve ne zaman yürürlüğe girdi?

AI Omnibus (resmi adıyla Digital Omnibus on AI), Avrupa Komisyonu’nun 19 Kasım 2025’te önerdiği ve AB Yapay Zeka Yasası’nı (Regulation (EU) 2024/1689) değiştiren düzenlemedir. Komisyon’a göre 7 Mayıs 2026’da siyasi uzlaşmaya varıldı ve değişiklik 27 Temmuz 2026’da yürürlüğe girdi. Düzenleme, Regulation (EU) 2026/1744 numarasıyla AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandı.

Omnibus yasayı baştan yazmadı. Risk temelli yapı, roller (sağlayıcı, uygulayıcı, ithalatçı, dağıtıcı) ve kapsam kuralları aynı kaldı. Değişen başlıca şey, yüksek riskli sistemlere ilişkin ana yükümlülüklerin uygulanma tarihi oldu. Bunun yanında iki yeni yasak eklendi ve bazı yükümlülükler hafifletildi veya netleştirildi.

AB dışındaki bir şirketin yasanın kapsamına ne zaman girdiği sorusu Omnibus’tan etkilenmedi. Bu konuyu AB Yapay Zeka Yasası Türk şirketlerini kapsar mı? yazımızda ayrıntılı anlattık. Bu yazı, takvimdeki değişikliğe ve kazanılan sürenin nasıl kullanılacağına odaklanıyor.

Hangi yükümlülük ertelendi?

Ertelenen, yüksek riskli yapay zeka sistemlerine ilişkin ana uyum yükümlülükleridir: risk yönetimi, veri yönetişimi, teknik dokümantasyon, kayıt tutma, insan gözetimi ve uygunluk değerlendirmesi.

• Ek III kullanımları. Biyometri, eğitim, istihdam, temel hizmetlere erişim (örneğin gerçek kişilerin kredi değerliliğinin değerlendirilmesi) gibi alanlarda kullanılan bağımsız sistemler. Bu kurallar, yasanın genel uygulama tarihi olan 2 Ağustos 2026’da başlayacaktı. Yeni tarih 2 Aralık 2027.
• Ek I ürünleri. Asansör, oyuncak veya tıbbi cihaz gibi AB uyum mevzuatına tabi bir ürünün güvenlik bileşeni olan sistemler. Önceki tarih 2 Ağustos 2027 idi. Yeni tarih 2 Ağustos 2028.

Slovenya’nın ulusal düzenleyici kurumu AKOS’un yayımladığı soru-cevaba göre Omnibus ayrıca makine direktifini (2006/42/EC) Ek I’in A bölümünden B bölümüne taşıdı ve Komisyon’a, Ek I A bölümündeki sektörel mevzuat alanlarında yasanın uygulanmasını uygulama işlemleriyle sınırlama yetkisi verdi. Makine ihraç eden bir üretici için bunun pratik etkisi ürüne göre değişir; teknik dosyanızı hazırlayan ekip ve hukuk danışmanınızla birlikte değerlendirin.

Hangi yükümlülükler yerinde kaldı?

Erteleme yalnız yüksek risk takvimini kapsıyor. Şu yükümlülükler zaten uygulanıyor veya planlandığı tarihte başladı:

• Yasak uygulamalar (manipülatif teknikler, sosyal puanlama gibi) 2 Şubat 2025’ten beri geçerli.
• Yapay zeka okuryazarlığı (Madde 4) 2 Şubat 2025’ten beri geçerli. Komisyon’un soru-cevap sayfasına göre Omnibus’tan sonra da yükümlülük sağlayıcı ve uygulayıcılarda kalıyor; ancak belirli veya “yeterli” bir okuryazarlık seviyesi artık şart koşulmuyor. Ulusal otoritelerin denetimi 2 Ağustos 2026’da başladı.
• Genel amaçlı yapay zeka modelleri için yükümlülükler ve yönetişim kuralları 2 Ağustos 2025’ten beri geçerli.
• Madde 50 şeffaflık yükümlülükleri 2 Ağustos 2026’da başladı: insanlarla etkileşen sistemlerde yapay zeka ile konuşulduğunun söylenmesi, sentetik içeriğin makinece okunabilir biçimde işaretlenmesi ve deepfake içeriğin açıklanması.

Madde 50’de tek bir geçiş süresi var. AKOS’a ve AI Act Service Desk takvimine göre 2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya sunulmuş üretken yapay zeka sistemlerinin sağlayıcıları, çıktı işaretleme yükümlülüğüne (Madde 50(2)) 2 Aralık 2026’dan itibaren uymak zorunda. Bu geçiş süresi, kullanıcıya yapay zeka ile konuştuğunu söyleme veya deepfake açıklama gibi diğer şeffaflık yükümlülüklerini kapsamıyor.

Omnibus başka neyi değiştirdi?

Kaynakların üzerinde birleştiği diğer değişiklikler şunlar:

• İki yeni yasak. Kişilerin açık rızası olmadan mahrem görüntü üreten yapay zeka sistemleri ve çocuk istismarı içeriği üreten sistemler yasaklandı. Komisyon’a göre bu yasaklar Aralık 2026’da, AI Act Service Desk takvimine göre 2 Aralık 2026’da uygulanmaya başlıyor.
• Önyargı tespiti için özel nitelikli veri. Yeni Madde 4a, önyargıyı tespit etmek ve düzeltmek için özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesine izin veriyor; ancak bu işlemenin kesinlikle gerekli olması ve amaca anonim veya sentetik veriyle ulaşılamaması şartıyla.
• Küçük orta ölçekli şirketler. Komisyon’a göre KOBİ’lere tanınan bazı kolaylıklar, örneğin basitleştirilmiş teknik dokümantasyon, küçük orta ölçekli şirketlere (small mid-caps) de genişletildi.
• Denetim. Komisyon’a göre AI Office’in yetkileri güçlendirildi ve genel amaçlı modeller üzerine kurulu sistemlerin denetimi merkezileştirildi. AKOS’a göre Ek I sistemleri ve kolluk, sınır kontrolü veya finans kuruluşlarının kullandığı sistemler gibi istisnalarda denetim ulusal otoritelerde kalıyor.

Kayıt yükümlülüğü ve diğer ayrıntılı değişiklikler için ikincil kaynaklar farklı yorumlar yapıyor. Kendi sisteminizi ilgilendiren bir madde varsa resmi metni (EUR-Lex’te Regulation (EU) 2026/1744) hukuk danışmanınızla birlikte okuyun.

Hangi kural ne zaman uygulanıyor?

Aşağıdaki tablo, Avrupa Komisyonu ve AI Act Service Desk’in Kasım 2026 itibarıyla yayımladığı takvime dayanıyor.

Tarih	Ne uygulanıyor	Omnibus etkisi
1 Ağustos 2024	Yasa yürürlüğe girdi	Yok
2 Şubat 2025	Tanımlar, yasak uygulamalar, yapay zeka okuryazarlığı (Madde 4)	Okuryazarlıkta belirli seviye şartı kaldırıldı
2 Ağustos 2025	Genel amaçlı model kuralları, yönetişim yapıları	Yok
2 Ağustos 2026	Genel uygulama, Madde 50 şeffaflık kuralları, denetim ve yaptırımlar	Yok
2 Aralık 2026	İki yeni yasak; eski üretken yapay zeka sistemleri için Madde 50(2) geçiş süresinin sonu	Yeni
2 Ağustos 2027	Her üye ülkede en az bir düzenleyici deneme alanı (sandbox)	Yok
2 Aralık 2027	Ek III yüksek riskli kullanımlar	Ertelendi (önce 2 Ağustos 2026)
2 Ağustos 2028	Ek I ürünlerine gömülü yüksek riskli sistemler	Ertelendi (önce 2 Ağustos 2027)

Takvim daha önce değişti ve yeniden değişebilir. Planınızı yapmadan önce Komisyon’un AI Act sayfasını ve AI Act Service Desk’i kontrol edin.

Ek süreyi beklemek için mi, hazırlanmak için mi kullanmalısınız?

Hazırlanmak için. Bunun üç pratik nedeni var.

Birincisi, yüksek risk uyumu kısa sürede bitmez. Risk yönetimi, veri yönetişimi ve teknik dokümantasyon, sistem tasarlanırken kurulduğunda ucuzdur. Canlıdaki bir modele geriye dönük dokümantasyon yazmak çok daha zordur. Örneğin AB’de bireysel müşterilere hizmet veren bir kredi risk skorlama modeli Ek III kapsamına girebilir; 2027 sonuna kadar eğitim verisinin kaynağını, model sürümlerini ve insan gözetimi adımlarını belgeli hale getirmek gerekir.

İkincisi, AB’li müşteriler tarihi beklemiyor. AB’ye yazılım, hizmet veya makine satan Türk şirketleri, tedarikçi değerlendirmelerinde yapay zeka sorularıyla bugünden karşılaşıyor. Sözleşmeye girecek dokümantasyon ve kayıt yükümlülükleri, yasanın uygulama tarihinden önce müşteriniz tarafından istenebilir.

Üçüncüsü, ertelenmeyen yükümlülükler zaten denetleniyor. Okuryazarlık ve şeffaflık için ulusal otoritelerin denetimi Ağustos 2026’da başladı. Sohbet asistanı veya içerik üreten bir sistem sunuyorsanız, bu yükümlülükler bugün geçerli.

Kazanılan süreyi bir yönetim sistemine çevirmek isteyen şirketler için ISO/IEC 42001 iyi bir çerçeve sunar. Farklarını ISO 42001 ve NIST AI RMF karşılaştırması yazımızda anlattık. İkisi de yasaya uyumu tek başına kanıtlamaz, ama gereken kayıtları ve sorumlulukları düzenli tutmanızı sağlar.

Nereden başlamalısınız?

1. Şirkette kullanılan ve AB’ye satılan yapay zeka sistemlerinin envanterini çıkarın; her biri için rolünüzü yazın.
2. Ek III ve Ek I listelerine göre yüksek risk ihtimali olan sistemleri işaretleyin ve hedef tarihi (2 Aralık 2027 veya 2 Ağustos 2028) yanına not edin.
3. İçerik üreten sistemlerde çıktı işaretlemenin 2 Aralık 2026’ya kadar çalıştığını doğrulayın; kullanıcıyla konuşan sistemlerde bildirimin bugün yerinde olduğundan emin olun.
4. Okuryazarlık önlemlerinizi, kimin hangi araçla ne yaptığına göre yazılı hale getirin.
5. Yüksek risk adayı sistemler için 2027’ye kadar sürecek bir dokümantasyon ve test planı çıkarın.
6. Sonuçları hukuk danışmanınızla birlikte gözden geçirin.

Bu çalışmanın genel adı yapay zeka yönetişimi. Aynı envanter, KVKK kapsamındaki kişisel veri envanterinizin de temelidir; iki çalışmayı ayrı ayrı yürütmek iş tekrarına yol açar.

Corrplus hukuki danışmanlık vermez. Hukuk danışmanınızın belirlediği gereklilikleri sistemlere yerleştiren teknik ekibiz. KVKK ve yapay zeka uyum yönetişimi hizmetimizde envanteri, kayıt ve insan gözetimi kontrollerini kuruyor; yapay zeka danışmanlığı kapsamında yüksek risk adayı sistemler için yol haritası çıkarıyoruz. Nereden başlayacağınızdan emin değilseniz, sistemlerinizi birlikte haritaladığımız yapay zeka keşif programı iyi bir ilk adımdır.