DPIA nedir?
Veri koruma etki değerlendirmesi (DPIA), bir kişisel veri işleme faaliyetinin kişiler için doğurabileceği riskleri işleme başlamadan önce belirleyen ve azaltacak önlemleri yazılı hale getiren değerlendirme sürecidir. GDPR'ın 35. maddesi, yüksek risk doğurması muhtemel işlemelerde bu değerlendirmeyi zorunlu tutar. Pratikte DPIA, bir yapay zeka projesinin veri tarafını canlıya çıkmadan önce masaya yatırmanın düzenli yoludur.
Tanım
Veri koruma etki değerlendirmesi (DPIA), bir kişisel veri işleme faaliyetinin kişiler için doğurabileceği riskleri işleme başlamadan önce belirleyen ve azaltacak önlemleri yazılı hale getiren değerlendirme sürecidir.
DPIA nasıl yapılır?
GDPR’ın 35. maddesine göre bir değerlendirme en az dört unsur içerir. Birincisi, planlanan işlemenin ve amaçlarının sistematik bir tanımıdır. İkincisi, işlemenin amaca göre gerekli ve ölçülü olup olmadığının değerlendirilmesidir. Üçüncüsü, kişilerin hak ve özgürlükleri açısından risklerin değerlendirilmesidir. Dördüncüsü, bu riskleri karşılamak için öngörülen önlemlerdir. Önlemlere rağmen yüksek risk sürüyorsa, 36. madde denetim otoritesine önceden danışılmasını ister.
DPIA ne zaman gerekir?
GDPR, yüksek risk doğurması muhtemel işlemelerde değerlendirmeyi zorunlu tutar. Madde üç örnek verir: profilleme dahil otomatik işlemeye dayanan ve kişiler hakkında önemli sonuç doğuran sistematik ve kapsamlı değerlendirme, özel nitelikli verilerin büyük ölçekte işlenmesi ve kamuya açık alanların büyük ölçekte sistematik izlenmesi. Ulusal denetim otoriteleri ayrıca kendi listelerini yayımlar. Müşteri verisiyle çalışan bir sohbet asistanı veya kişiler hakkında karar üreten bir model bu açıdan baştan değerlendirilmelidir.
Türkiye’deki şirketler için DPIA ne anlama gelir?
KVKK’da aynı adla düzenlenmiş bir yükümlülük yoktur. AB’deki kişilerin verisini işleyen ve GDPR kapsamına giren Türk şirketleri için ise 35. madde doğrudan geçerli olabilir. Kapsama girip girmediğinizi hukuk danışmanınızla birlikte değerlendirin.
Zorunlu olmadığı durumlarda da yöntem işe yarar. Veri akışını, riskleri ve önlemleri tek belgede toplamak yapay zeka yönetişiminin pratik bir aracıdır. Teknik tarafı KVKK ve yapay zeka uyum yönetişimi sayfamızda anlatıyoruz.
İlgili yazılar
Türkiye'de yapay zeka kanunu var mı?Türkiye'de yapay zeka düzenlemesinin Kasım 2026 durumu: bekleyen teklifler, Meclis raporu, Eylem Planı ve şirketlerin şimdi yapması gerekenler.
AI Omnibus: ne ertelendi, ne kaldı?AI Omnibus'un AB Yapay Zeka Yasası takviminde değiştirdikleri, değiştirmedikleri ve ek sürenin nasıl kullanılacağı.
AB Yapay Zeka Yasası sizi kapsar mı?AB Yapay Zeka Yasası'nın AB dışındaki şirketlere uygulanma koşulları, roller, risk seviyeleri ve güncel uygulama takvimi.İlgili terimler
- GDPR (Genel Veri Koruma Tüzüğü)GDPR (Genel Veri Koruma Tüzüğü), Avrupa Birliği'nde kişisel verilerin işlenmesine ilişkin kuralları ve kişilerin haklarını belirleyen, (AB) 2016/679 sayılı tüzüktür.
- KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu)KVKK, Türkiye'de kişisel verilerin işlenmesine ilişkin kuralları ve kişilerin haklarını belirleyen 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'dur.
- AB Yapay Zeka Yasası (AI Act)AB Yapay Zeka Yasası (AI Act), Avrupa Birliği'nde yapay zeka sistemlerini risk seviyelerine göre sınıflandıran ve sağlayıcılara ve uygulayıcılara (deployer) buna göre yükümlülükler getiren (AB) 2024/1689 sayılı Tüzük'tür.
- Yapay zeka yönetişimiYapay zeka yönetişimi, bir kurumun yapay zeka sistemlerini nasıl seçeceğini, kullanacağını, denetleyeceğini ve risklerini nasıl yöneteceğini belirleyen politika, rol ve süreçlerin bütünüdür.
- VERBİS (Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemi)VERBİS (Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemi), veri sorumlularının kişisel veri işleme faaliyetlerine ilişkin bilgileri Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun tuttuğu kamuya açık sicile kaydettiği sistemdir.
Sık sorulan sorular
KVKK'da DPIA zorunlu mu?
KVKK'da GDPR'ın 35. maddesindeki gibi aynı adla düzenlenmiş bir yükümlülük bulunmuyor. Kanun yine de veri sorumlusundan uygun teknik ve idari tedbirleri almasını ister. Sizin durumunuzda nasıl bir değerlendirmenin gerektiğini hukuk danışmanınızla birlikte belirleyin.
DPIA ne zaman yapılır?
İşleme başlamadan önce, tasarım aşamasında. Sistem canlıya alındıktan sonra yapılan değerlendirme, kararları değiştirmek için geç kalır. İşlemenin kapsamı, amacı veya kullanılan teknoloji değiştiğinde değerlendirme yeniden gözden geçirilir.
DPIA ile yapay zeka risk değerlendirmesi aynı şey mi?
Hayır. DPIA kişisel verinin işlenmesinden doğan risklere bakar. Yapay zeka risk değerlendirmesi ise modelin hataları, güvenliği ve kararların etkisi gibi daha geniş başlıkları kapsar. İkisi aynı sistem envanterinden beslenir ve birlikte yürütülebilir.
Dönüşümünüzü birlikte konuşalım
Hangi işin her hafta tekrarlandığını anlatın. Otomasyona değip değmeyeceğini açıkça söyleyelim.
Nasıl başlıyoruz?
- Ücretsiz ilk görüşmeSorunu ve hedefi birlikte netleştiriyoruz.
- 2 haftalık keşif programıVeriye, sürece ve araçlara bakıp nereden başlanacağını belirliyoruz.
- Yazılı teklifKapsamı, mimariyi ve takvimi yazılı olarak sunuyoruz.